13 jaar geleden ben ik begonnen met het organiseren van zomerkampen voor jonge amateurfluitisten. Regelmatig kwam de vraag van volwassen amateurfluististen of we ook projecten voor hen wilde organiseren. Daarom startte ik 10 jaar geleden met Flutopia. Het begon met één zomercursus en groeide in tien jaar uit tot twee zomercursussen, een winterweekend en twee orkestprojecten per jaar.
Inmiddels doen er jaarlijks 250 amateurfluitisten mee met onze projecten. In Nederland is dat heel erg veel. Sinds een paar jaar organiseer ik de projecten samen met mijn zeer getalenteerde collega Mirna Ackers.
Het was na afloop van een repetitiedag van Flutopia. Er was de hele dag gerepeteerd door zo’n veertig fluitisten van overal en nergens vandaan. Toen de laatste deelnemer net was vertrokken zei ik (Rogier) tegen Mirna: Weet je wat mij leuk lijkt? De Matthäus voor groot fluitorkest’. Toen was het even stil… Mirna (lachend): ‘Dat moest even bezinken bij mij, maar dat duurde niet lang. Het tot dan toe grootste Flutopia avontuur was begonnen.’
1000 maten
Er gingen vele uren voorbereiding aan vooraf. ‘Omdat het een verkorte versie moest worden, maakten we eerst een selectie van de delen die uitgevoerd zouden gaan worden. Om de samenhang te behouden kozen we voor een verteller. Toen eenmaal duidelijk was welke aria’s en koralen er uitgevoerd zouden gaan worden, kon het arrangeren beginnen.’ We verdeelden het werk en bespraken vooraf grondig hoe er gearrangeerd zou gaan worden.
1000 maten waren het uiteindelijk met 26 verschillende partijen in sommige delen. ‘We wilden zoveel mogelijk vasthouden aan het origineel, dus dat betekende ook twee orkesten en twee koren. Een van de doelstellingen van Flutopia is het organiseren van activiteiten waarbij iedereen op het eigen niveau mee kan doen met voldoende uitdaging. Voor elk niveau werd een partij geschreven.’
5 pakketten
Het doel was een zo groot mogelijk fluitorkest samenstellen met fluitisten uit Nederland en België. Om zoveel mogelijk mensen de kans te geven om mee te doen werden er vijf pakketten samengesteld. ‘Wie koos voor pakket ‘Midden’ had het meest te doen. De meeste noten te spelen en de meeste repetities, drie in totaal.
Dan waren er nog de pakketten ‘Noord’, met een repetitie in Beilen en ‘Zuid’ met een repetitie in Eindhoven. Voor de jongeren was er een speciale repetitiedag in Utrecht. En wie weinig tijd had om mee te repeteren, maar het wel leuk vond om mee te doen, was er het ‘Meespeeldag’-pakket. Deze groep speelde de tutti-delen mee tijdens het concert van zondag.’
58 combinaties
Het puzzelen kon beginnen na de sluiting van de aanmeldingen. Er hadden zich 152 fluitisten aangemeld. De uitdaging was een evenwichtige verdeling te maken waarbij iedereen zich ook nog prettig voelde. Normaal is het mogelijk voor deelnemers om in een orkestproject verschillende soorten fluiten te spelen.
Bij dit project moest een keuze gemaakt worden voor één instrument. Er deed 1 piccolo mee, heel veel C-fluiten, 11 altfluiten, 7 basfluiten en 5 contrabasfluiten (uniek voor Nederland!). Elk pakket had eigen bladmuziek. ‘Omdat niet alle pakketten in alle delen meespeelde, waren er uiteindelijk 58 verschillende pakket-instrumentcombinaties. Een echte puzzel dus.’
Koren
In de Matthäus Passion komen twee koren voor. ‘We hadden eigenlijk geen idee hoeveel zangers en zangeressen we per koor nodig hadden om een mooi evenwicht te vormen met het orkest. In een eerder project hadden we al een keer samengewerkt met een koor van 25 leden tegen een fluitorkest van 50 spelers.
Dat ging toen prima en dat gaf hoop. Het was mooi geweest als we een koor hadden kunnen vinden dat als volledig koor wilde aansluiten bij dit project. Helaas lukte dat niet en zijn we overgegaan op een vrije inschrijving.’ Zangers mochten meedoen als zij de Matthäus Passion al een keer gezongen hadden.
Er was namelijk heel weinig repetitietijd voor het koor. ‘Het was nog even spannend of we wel beide dagen een voltallig koor zouden hebben. We hebben meer dan 100 koren aangeschreven en uiteindelijk leverde dat gelukkig een mooie verdeling op.’
Solisten
Bij een Matthäus Passion horen natuurlijk ook zangsolisten. ‘Het was leuk om de solisten te benaderen met de vraag of zij mee wilde doen met waarschijnlijk de meest opvallende en bijzondere versie van de Matthäus in hun carrière.’
De solisten waren: Isabel Houtmortels (sopraan), Eva Trimaille(alt), Salvador Simão (tenor), Jouke Wijmenga, (bas 5 april) en Luka den Boer, (bas 6 april). Zij zongen de sterren van de hemel in aria’s als Aus Liebe, Erbarme dich, Ich will bei meinem Jesu wachen enGebt mir meinen Jesum wieder.
‘De solistische partijen in Aus Liebe, Gebt mir meinen Jesum wieder en Erbarme dich werden door onszelf gespeeld.’
Beluister hier Aus Liebe gespeeld tijdens het eerste concert door Isabel Houtmortels (sopraan), Mirna Ackers (fluit), Renske van der Heijden (altfluit) en Rogier de Pijper (altfluit).
Berdien Stenberg
‘Om het geheel samen te brengen kozen we voor een verteller. We wilde geen letterlijke vertaling van de teksten van de evangelist of de originele teksten uit de bijbel. We wilde een versie waarbij zelfs de mensen in het publiek geraakt zouden worden die het verhaal niet kennen en nog nooit een Matthäus Passion hebben bijgewoond.
Het verhaal vertelde niet alleen de gebeurtenissen, maar zorgde ook voor een inleiding van elk nieuw stuk. Dit maakte de beleving van het publiek nog intenser. We vroegen Berdien Stenberg, een Nederlandse beroemdheid die in de jaren ’80, 12 weken in de hitlijsten stond met een popversie van Rondo Russo (Saverio Mercadante, concerto in e-moll). We waren blij dat Berdien meteen enthousiast was en mee wilde werken aan het project. Ze bracht de teksten met veel overtuiging en het verhaal kwam zo to leven.’
Concertdagen
In totaal waren er twee concerten; één op 5 april en één op 6 april. Voorafgaand aan de concerten werd er nog druk gerepeteerd. Op zaterdag kwamen de groepen ‘Midden’, ‘Noord’ en ‘Zuid’ voor het eerst bij elkaar. Het koor, dat die dag ook voor het eerst samen kwam, repeteerde eerst apart. Tijdens de generale repetities kwam alles voor het eerst samen; orkest, koren, solisten en vertellen. ‘Het zorgde toch voor kippenvel als je voor het eerst alles hoort samenkomen.’
Zaterdagavond stroomde het eerste publiek binnen. Er ongeveer 250 mensen in de zaal en op zondag 350.
Vervolg
Volgend jaar weer? ‘Die vraag kregen we regelmatig na afloop. Dit jaar pakken we het wat kleiner aan met het Stabat Mater van Pergolesi. En nu ook nu doen in totaal ruim 150 amateurfluitisten mee.
Er zijn registraties gemaakt van beide concerten. Deze zijn te vinden op het YouTube kanaal van Flutopia of via de volgende QR-codes (teksten in het Nederlands):
Zaterdag 5 april: Zondag 6 april:
Rogier de Pijper
www.flutecolors.com
Rogier de Pijper (1982) is a Dutch flutist and Altus artist. He is regularly active as a soloist, has acted as a substitute in various orchestras including Philharmonie Zuid Nederland and has given concerts and masterclasses in the Netherlands, Belgium, Germany, the Czech Republic, Italy, Finland and the United States of America. Various composers have written works for him, including Sandro Fazzolari (Italy) and Gregory Glancey (America).
In 2016 he published his book ‘Flute Colors’, 112 exercises to improve your flute playing with extended techniques. The book was sold in more than 20 countries around the world in just one year and translated into German within a month of its release. Rogier also wrote a beginner’s method for flute ‘Fluitmethode.nl’ and ‘Fluitmethode.be’.
Rogier has made various recordings and CDs. Some are played regularly on national radio in the Netherlands. He also played live on national radio the world premiere of ‘Chatouille!’ by Matthias Kadar.
